Rozdzielność majątkowa małżeńska

Rozdzielność majątkowa małżeńska

Wiele osób pragnąc zawrzeć związek małżeński, zadaje sobie pytanie – co stanie się z moim majątkiem nabytym po ślubie, a także, czy mój przyszły małżonek będzie mógł rościć sobie prawa do majątku nabytego przed ślubem? Jak mogę się zabezpieczyć na wypadek ewentualnych długów przyszłego małżonka? Także wiele osób już po zawarciu związku małżeńskiego, pragnie zabezpieczyć swoje interesy prawne, warto wtedy udać się do notariusza, by uzyskać odpowiedzi na wszelkie nurtujące pytania.

Rozmowy o rozdzielności majątkowej nie należą do łatwych, w szczególności kiedy jeden z małżonków zrezygnował z aktywności zawodowej i poświęcił się prowadzeniu domu. Przy takim modelu rodziny, ustawowy ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej miał zabezpieczać interesy małżonka, który pozostawał wraz z rodziną na utrzymaniu pracującego współmałżonka.

Czym jest ustawowy ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, jakie składniki majątkowe obejmuje i kiedy powstaje?

Jak stanowi art. 31 Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

,,Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

Jest to ustrój powstający z mocy prawa, a zatem jeżeli małżonkowie nie postanowią inaczej – będzie on obowiązywał od chwili zawarcia związku małżeńskiego.

Ustrój ten obejmuje przedmioty majątkowe nabyte już w trakcie trwania małżeństwa przez oboje małżonków, jak i przedmioty nabyte przez jednego z nich, jednak za uprzednią zgodą drugiego małżonka. Małżonkowie mogą dysponować wspólnym majątkiem dowolnie, o ile czynność ta nie przekracza zwykłego zarządu. W sprawach przekraczających zwykły zarząd, konieczna jest zgoda drugiego małżonka (np. w przypadku zamiaru kupna lub sprzedaży nieruchomości). Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.

Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania:

  • czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków;
  • czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal;
  • czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
  • darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

  • pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
  • dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
  • środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
  • kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a subkonto w ramach konta ubezpieczonego ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Czym charakteryzuje się ustawowy ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej?

Warto w tym miejscu nadmienić, iż w trakcie trwania małżeństwa, w którym obowiązuje ten ustrój, udziały małżonków w majątku wspólnym pozostają nieokreślone, a zatem zarówno jednemu, jak i drugiemu małżonkowi przysługują takie same uprawnienia co do każdego z przedmiotów, wchodzących w skład majątku wspólnego. Co więcej, małżonek nie może rozporządzać udziałem w poszczególnych przedmiotach majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego, jak i żądać podziału majątku wspólnego. W przypadku zawarcia takiej umowy, będzie ona nieważna.

Co z majątkiem nabytym przed ślubem?

Majątek nabyty przed ślubem przez każdego z małżonków jest jego majątkiem osobistym.

Przykład: Żona przed ślubem kupiła mieszkanie. Po ślubie mieszkanie nadal będzie stanowiło jej majątek osobisty i w przypadku chęci jego sprzedaży, nie będzie potrzebna zgoda męża, a środki pochodzące z jego sprzedaży nadal będą stanowiły jej majątek osobisty.

Warto jednak pamiętać o tym, że wspólność majątkową małżeńską można rozszerzyć na jakikolwiek składnik majątkowy wchodzący do majątku osobistego jednego z małżonków (również umową sporządzoną u notariusza).

Jak ustanowić ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej i czym on właściwie jest?

1. Przed małżeństwem

Jeżeli przyszli małżonkowie chcą zawrzeć ustrój rozdzielności majątkowej, powinni udać się w tym celu do notariusza, który przygotowuje umowę ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej w formie aktu notarialnego (intercyza). Forma aktu  notarialnego jest obligatoryjna, gdyż zapewnia ważność takiej umowy.

W umowie zamieszczane są postanowienia o wyłączeniu małżeńskiej wspólności majątkowej, jeszcze przed zawarciem małżeństwa.

Nupturienci postanawiają, że w ich małżeństwie obowiązywać będzie ustrój rozdzielności majątkowej, to jest każde z nich zachowa majątek nabyty przed zawarciem związku małżeńskiego jak i nabyty później oraz będzie zarządzać i rozporządzać całym swoim majątkiem samodzielnie. Przykładowo, kiedy jeden z małżonków będzie chciał kupić mieszkanie, kupi je do majątku osobistego i drugi małżonek nie może w przyszłości rościć sobie wobec niego żadnych praw.

Umowa staje się ważna po zawarciu związku małżeńskiego, natomiast jeżeli nie dojdzie do jej zawarcia – umowę uważa się za nieistniejącą i nie rodzi to żadnych zobowiązań dla którejkolwiek ze stron.

Strony takiej umowy muszą posiadać pełną zdolność do czynności prawnych.

2. W trakcie trwania małżeństwa

Umowę rozdzielności mogą zawrzeć także osoby już będące w związku małżeńskim, wówczas od dnia zawarcia takiej umowy w ich małżeństwie będzie obowiązywać ustrój rozdzielności.

W skład majątku osobistego każdego z małżonków będą wchodziły wówczas:

  • przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej,
  • przedmioty nabyte w czasie wspólności majątkowej, lecz do majątku osobistego małżonka,
  • udział wynoszący co do zasady jedną drugą  części w przedmiotach wchodzących w skład dotychczasowego majątku wspólnego małżonków,
  • przedmioty majątkowe nabyte przez małżonka od daty zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową.

Tak samo, jak i w przypadku osób, które jeszcze nie zawarły związku małżeńskiego, małżonkowie powinni udać się do notariusza, który sporządzi umowę ustanawiającą ustrój rozdzielność majątkowej.

Czy można dokonać podziału majątku, po zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową?

Jak wcześniej już nadmieniono, małżonkowie pozostający w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, nie mogą dokonywać podziału majątku wspólnego, natomiast po zawarciu umowy rozdzielności majątkowej – małżonkowie mogą żądać podziału ich dotychczasowego majątku wspólnego oraz  rozporządzać lub zobowiązywać się do rozporządzania swoim udziałem w poszczególnych przedmiotach należących do dotychczasowego majątku wspólnego.

W przypadku podziału majątku wspólnego, każdy z małżonków jest zobowiązany zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych, które zostały dokonane na przedmioty majątkowe przynoszące dochód, a ponadto może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny (np. gdy zakupiono nieruchomość do majątku wspólnego małżonków, a część pochodziła z majątku osobistego jednego z nich,). 

Ile kosztuje ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej?

Warto pamiętać, iż umowa stanowi zgodne oświadczenie woli stron, zatem jeżeli jeden z małżonków postępuje w sposób niewłaściwy (np. roztrwania pieniądze pochodzące z majątku wspólnego) i drugi  chciałby ustanowić rozdzielność, może wtedy wyłącznie wystąpić na drogę sądową. W przypadku zgodnych oświadczeń woli obydwu małżonków, należy udać się do notariusza.

Maksymalna taksa notarialna za umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej wynosi 400,00 zł netto + 23% VAT.