Czy odrzucić spadek? A jeśli tak, to jak to zrobić?

Notariusz Warszawa Centrum Śródmieście Karolina Rak-Wrońska Notariuszki.com

Czy odrzucić spadek?

A jeśli tak, to jak to zrobić?

Odrzucenie spadku. W większości przypadków spadek kojarzy nam się ze smutnym faktem odejścia kogoś z tego świata. Czasami w filmach możemy zobaczyć motyw otrzymania spadku po nieznanym bogatym krewnym. Przyjemna niespodzianka. Niestety czasem zdarzają się również mniej przyjemne historie. Przykładowo zawiadomienie z sądu, że właśnie staliśmy się spadkobiercami dalekiego wujka hulaki.

Zanim przedstawimy problematykę prawną dotyczącą odrzucenia spadku, przedstawiamy historię Kasi z Warszawy (wcześniejsze możecie znaleźć np. tutaj: Darowizna w małżeństwie), która o odrzuceniu spadku dowiedziała się bardzo dużo. 

Co musi zrobić Kasia aby obrzucić spadek i nie zostać z długami po krewnym ?

To był piękny, słoneczny dzień. Kasia położyła na popołudniową drzemkę swoich chłopców. Zaparzyła kawy w swojej maleńkiej kawiarce. Wyjęła korespondencję ze skrzynki pocztowej i poszła z nią do ogrodu. Pomiędzy rachunkami za prąd, gaz, wodę, śmieci, leasing, ubezpieczenie, podatek od gruntu, ofertą garnków zepter i ofertę pożyczki nagle zobaczyła kopertę z Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieście w Warszawie. 

Zamarła, by już po chwili rwać kopertę jak oszalała. Sąd zawiadomił ją, że została spadkobierczynią po stryjku Ryszardzie. Kochany stryjek, szkoda że od dwudziestu lat nie miała z nim żadnego kontaktu. Niemniej Kaśka szalała i zatańczyła z radości lambadę. Zaczęła marzyć o podbijaniu świata, pomyślała że może w końcu uda jej się kupić wymarzoną działkę pod Działdowem.

Postanowiła szybko zatelefonować do mamy aby opowiedzieć, jak stała się spadkobierczynią. Mama zaczęła nerwowo wykrzykiwać w słuchawkę, że sama już jakiś czas temu spadek po Ryśku odrzuciła! I, że już o tym wspominała Kasi i teraz to ona musi oświadczenie o odrzuceniu złożyć.

Kasia była skonfundowana. To prawda, coś tam słyszała od matuli o długach dalekiego krewnego, ale nie skojarzyła, że to o Rycha chodziło. Okazało się też, że ten cały Rysiu prowadził hulaszczy tryb życia będąc typowym birbantem, ze Starej Pragi, z nutką hazardu w żyłach, który narobił sobie na dzielni nie małych długów. Kasia nie zdążyła się nawet dobrze nacieszyć myślą o działce pod Działdowem, z pieniędzy jakie sądziła, że otrzyma w spadku.

Z dalszej rozmowy telefonicznej dowiedziała się, że:

  • jeśli spadkodawca pozostawił długi, spadek można odrzucić,
  • czas na odrzucenie spadku to sześć miesięcy od dnia dowiedzenie się o powołaniu do spadku,
  • oświadczenie można złożyć w sądzie lub szybciej – u notariusza,
  • koszt oświadczenia o odrzuceniu spadku u notariusza to 50 zł netto,
  • dokumenty potrzebne do odrzucenia spadku to: odpis skrócony aktu zgonu Ryszarda i dowód osobisty Kasi.

Czy odrzucenie przez Kasię spadku po krewnym, który miał długi „kończy sprawę”, jeśli wiemy, że Katarzyna ma małe dzieci⁉

Kasia po rozmowie z mamą wzięła się w garść. Zrozumiała że spadek, który pozostawił jej stryj, to zamiast diamentów jedynie góra długów niczym Złoty Szczyt pod Częstochową o wysokości 281 m n.p.m. Zaczęła działać. „Będzie dobrze”- myślała.

W ciągu tygodnia uzyskała z urzędu stanu cywilnego odpis skrócony aktu zgonu stryjka Ryśka i umówiła się u notariusza, żeby spadek po nim odrzucić. W kancelarii przy składaniu oświadczenia o odrzuceniu spadku, notariuszowi powiedziała, że w końcu ma z głowy ganianie po urzędach. Notariusz odwzajemnił uśmiech i zapytał niewinnie, czy Kasia ma dzieci… Co za wścibstwo – pomyślała Kasia, niemniej powiedziała z dumą, że ma dwójkę bąbelków: Bolka i Lolka, kilkuletnie maluchy. Rejent zakręcił swój długi wąs:

– Droga Pani Katarzyno, Pani rozumie, że Pani dzieci, to kolejni powołani z ustawy do spadku po stryju, prawda ? Skoro odrzuciła Pani dziś spadek to z automatu prawo do dziedziczenia przechodzi na dzieci,

– Jak to? – Zapytała przerażona Kasia.

– A no tak-to – Odpowiedział niewzruszony prawnik.

– Czy tzn., że dzieci odziedziczą te długi? To ja od razu, w tej chwili, w tym momencie chcę też odrzucić za Bolusia i za Lolusia spadek! Mogę, tak? – Wymyśliła poddenerwowana acz bystra Katarzyna, starając się powstrzymać drżenie głosu.

– Droga Pani, pani rozumie, że dzieci są malutkie ? Są małoletnie, więc aby mogła Pani odrzucić spadek w ich imieniu, trzeba udać się do sądu, wydziału rodzinnego i opiekuńczego i uzyskać zgodę na odrzucenie spadku przez dzieci.

Kasia wychodząc z kancelarii powtarzała pod nosem jak mantrę: „dam radę, dam radę, dam radę …”

Kolejne czynności, które trzeba wykonać krok po kroku aby odrzucić spadek w imieniu małoletniego:

  1. małoletni musi być reprezentowany przez swojego rodzica,
  2. aby dokonać czynności polegającej na odrzuceniu spadku w imieniu dziecka, trzeba złożyć wniosek do sądu o zgodę na te czynność,
  3. sąd wydaje postanowienie wyrażające zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich, postanowienie musi mieć wzmiankę o swojej prawomocności i jest to pieczątka z sądu na oryginale dokumentu,
  4. ponownie należy udać się do notariusza z prawomocnym postanowieniem sądu wyrażającym zgodę na odrzucenie spadku i odpisami skróconymi aktów urodzenia dzieci oraz odpisem aktu zgonu,
  5. czas na odrzucenie przez dzieci spadku to również sześć miesięcy. Termin ten nie biegnie od momentu złożenia wniosku do sądu do dnia wydania postanowienia o uzyskaniu zgody na odrzucenie spadku,
  6. po złożeniu tego oświadczenia do kręgu spadkobierców wejdą kolejne osoby.

GARŚĆ TEORII

Od początku czyli kiedy dziedziczymy?

Zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego, spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, jednak spadkobierca może spadek przyjąć lub go odrzucić.

W skrócie spadkobiercą stajemy się z chwilą śmierci spadkodawcy, ale przez sześć miesięcy mamy wybór czy chcemy spadek przyjąć czy nie.

W sytuacji gdy wiemy, że nasz spadkodawca miał długi, najlepiej udać się do notariusza, by przed nim złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku i jest to zdecydowanie szybsze rozwiązanie od drogi sądowej. 

Jaki jest termin do odrzucenia spadku ?

Na odrzucenie spadku po zmarłym, spadkobierca ma sześć miesięcy, przy czym termin ten biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

DZIEDZICZENIE USTAWOWE

Dziedziczenie ustawowe ma swoją kolejność wskazaną w kodeksie cywilnym. Spadek odrzucany jest według tej kolejności. 

Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez osobę, w stosunku do której nie rozpoczął jeszcze biegu sześciomiesięczny termin, o którym piszemy powyżej (czyli ,,na zaś”), jest bezskuteczne.

Przykład 1

Zmarła wdowa Pani Janina, która miała syna Marcina, jej wnuk Czesio wiedział o pokaźnym długu – 30.000,00 zł. Chciałby jak najszybciej odrzucić spadek, ponieważ sam ledwo wiąże koniec z końcem. Czy może to zrobić?

W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek. 

W tej sytuacji spadek najpierw musi odrzucić syn Marcin, a dopiero później Czesio.

Dla ułatwienia podajemy ściągę z porządku dziedziczenia:

  1. Dzieci i małżonek – zaś, jeżeli dzieci nie dożyły – ich dzieci, i tak dalej,
  2. Rodzice i małżonek – jeżeli zmarły nie posiadał dzieci,
  3. Rodzeństwo i ich dzieci – jeżeli zmarły nie posiadał dzieci, małżonka i rodzice nie żyli (przy czym najpierw odrzuca rodzeństwo, później ich dzieci),
  4. Dziadkowie i ich dzieci – jeżeli zmarły nie posiadał dzieci, małżonka, rodzice nie żyli, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa także nie dożyli otwarcia spadku (przy czym najpierw odrzucają dziadkowie, dopiero później ich dzieci).

Osoby, które odrzuciły spadek, traktowane są tak, jakby nie dożyły otwarcia spadku.

Przykład 2

Zmarł Pan Marian, który w chwili śmierci był rozwiedziony, posiadał dwoje dzieci Grześka i Krzyśka, przy czym Krzysiek ma ośmio letnią córkę Irenkę. Rodzice Pana Mariana nie żyją, Pan Marian miał siostrę, która jest bezdzietna. Jak będzie wyglądało odrzucenie spadku?

Grzesiek i Krzysiek mają sześć miesięcy na odrzucenie spadku od chwili dowiedzenia się o jego śmierci. Udają się do notariusza i spadek odrzucają. Jednak co z Irenką? Termin na odrzucenie spadku przez Irenkę biegnie od momentu odrzucenia spadku przez Krzyśka. 

Co powinien zrobić rodzic w takiej sytuacji rodzic? 

Złożyć do właściwego sądu rodzinnego wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, a po otrzymaniu sądowego zezwolenia – złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka.

Termin sześciu miesięcy zostaje zawieszony na czas pomiędzy złożeniem wniosku do sądu, a otrzymaniem postanowienia o zezwoleniu dokonania czynności.

Po odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka, siostra Pana Mariana będzie miała kolejne sześć miesięcy na odrzucenie spadku po zmarłym.

DZIEDZICZENIE TESTAMENTOWE

Jeżeli zostaliśmy powołani przez spadkodawcę do dziedziczenia w testamencie, również taki spadek możemy odrzucić. 

Termin sześciu miesięcy biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o śmierci spadkodawcy oraz o treści testamentu powołującego go do dziedziczenia, przy czym termin ten biegnie niezależnie od tego, czy testament został otwarty i ogłoszony.

Jeżeli w testamencie został powołany tylko jeden spadkobierca, a ten nie chce lub nie może dziedziczyć, do spadku powoływani są spadkobiercy ustawowi – i tutaj znów przyda nam się ściągawka, przedstawiona powyżej.

Skomplikujmy trochę sprawy i poczujmy dreszczyk emocji. 

Jakie mamy możliwości, gdy spadkobierca zostaje powołany w testamencie, ale w razie odrzucenia spadku, zostaje powołany do dziedziczenia z ustawy? 

Wówczas spadkobierca może odrzucić spadek z testamentu i przyjąć z ustawy (np. jeżeli jest to bardziej korzystne), albo odrzucić spadek z obydwu tytułów.

KOSZTY OŚWIADCZENIA O ODRZUCENIU SPADKU PRZED NOTARIUSZEM 

Wracając pod koniec do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, koszt takiego oświadczenia wynosi 50,00 zł netto + 11,50 zł VAT oraz koszty wypisów (7,38 zł/strona).

DOKUMENTY POTRZEBNE DO ODRZUCENIA SPADKU

Do oświadczenia o odrzuceniu spadku potrzebne będą:

  1. odpis skrócony aktu zgonu, który wraz z wypisem aktu notarialnego, wysyłany jest przez notariusza do sądu spadku (właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby zmarłej),
  2. dokument tożsamości osoby składającej oświadczenie, 
  3. prawomocne postanowienie sądu wyrażające zgodę na czynność – w przypadku odrzucenia spadku w imieniu małoletniego.

Dziękujemy za uwagę i zapraszamy do innych naszych artykułów